Jambische tweevoetsmaat

Terug naar de startpagina "Van metrum en versvoeten naar ritme en scandeermaten"
Naar het vorige hoofdstuk "Scandeermaat 1: Tweevoetsmaat"
Naar het volgende hoofdstuk "Intermezzo: één gedicht, één versvoet"

In het hoofdstuk "Scanderen en scandeermaten" staat bijna onderaan: 

Belangrijk punt: We streven ernaar dat iedere maat ten minste één heffing heeft. Het gaat te ver om het te verbieden, maar het verdient aanbeveling het te vermijden. (We komen hierop nog terug met een voorbeeld.)

Bij de trocheus speelt dit niet maar bij de jambe wel. Hieronder staat het beloofde voorbeeld

Mannelijke tweevoetige jambe
1 versregel is 1 tweevoetsmaat zonder rust Dit is het beginpunt, waar we steeds 1 lettergreep toevoegen
∪	—	∪	—
Ons	klei-	ne	kind
∪	—	∪	—
be-	zoekt	zijn	vrind

Vrouwelijke tweevoetige jambe
De extra lettergreep maakt een tweede maat. Deze maat heeft geen heffing, dit is dus een maat die we willen vermijden. Je ziet nu ook hoe het ontstaat nl. bij (1) een even aantal versvoeten gevolgd door (2) een onvolledige versvoet
∪	—	∪	—	|	∪	÷	:	÷
Ons	klei-	ne	kind-	|	je
∪	—	∪	—	|	∪	÷	:	÷
be-	zoekt	zijn	vrind-	|	je

Mannelijke drievoetige jambe
Deze is prima
∪	—	∪	—	|	∪	—	:	÷
Ons	lief-	ste	klei-	|	ne	kind
∪	—	∪	—	|	∪	—	:	÷
be-	zoekt	zijn	bes-	|	te	vrind

Vrouwelijke drievoetige jambe
Ook deze is prima, ondanks het vrouwelijk rijm
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	÷
Ons	lief-	ste	klei-	|	ne	kind-	je
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	÷
be-	zoekt	zijn	bes-	|	te	vrind-	je

Mannelijke viervoetige jambe
De tweede rustloze variant op deze pagina
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	—
Ons	al-	ler-	lief-	|	ste	klei-	ne	kind
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	—
be-	zoekt	zijn	al-	|	ler-	bes-	te	vrind

Vrouwelijke viervoetige jambe
En wederom een variant die we willen vermijden We gaan deze nog nader bekijken
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	—	|	∪	÷	:	÷
Ons	al-	ler-	lief-	|	ste	klei-	ne	kind-	|	je
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	—	|	∪	÷	:	÷
be-	zoekt	zijn	al-	|	ler-	bes-	te	vrind-	|	je

Mannelijk vijfvoetige jambe
Deze is prima
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	—	|	∪	—	:	÷
Ons	ei-	gen	al-	|	ler-	lief-	ste	klei-	|	ne	kind
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	—	|	∪	—	:	÷
be-	zoekt	heel	vaak	|	zijn	al-	ler-	bes-	|	te	vrind

Vrouwelijke vijfvoetige jambe
En deze ook
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	÷
Ons	ei-	gen	al-	|	ler-	lief-	ste	klei-	|	ne	kind-	je
∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	—	|	∪	—	∪	÷
be-	zoekt	heel	vaak	|	zijn	al-	ler-	bes-	|	te	vrind-	je

Je ziet dus vrouwelijke evenvoetige jamben resulteren in scandeermaten zonder heffing. Bij trocheeën zagen we dat niet.

Zoals hierboven beschreven gaan het om een evenvoetig metrum gevolgd door een onvolledige versvoet. Als je kijkt in Tabel 3 van de "Spoedcursus Metrum", dan zie je dat bij deze bij de vrouwelijke jambe 2N+1 staat. Die extra 1 is de boosdoener.

Hoe zit dat  bij de drielettergrepige metrum varianten?

• Dactylus ken geen beperking
• De onzijdige evenvoetige amfibrachys genereert een nieuwe maat met één daling en vijf rusten. (Tabel 3 zegt: 3N+1) Dat is weliswaar een beperking, maar onzijdig rijm is vrij zeldzaam en afwisselen van mannelijk en vrouwelijk rijm is wel mogelijk
• De evenvoetige anapest komt alleen voor in de mannelijke variant. Ook dat is een beperking, maar de anapest wordt weinig gebruikt. (Tabel 3 geeft resp. 3N+1 en 3N+2 voor vrouwelijk en onzijdig rijm.)

Kortom: de beperking van de vrouwelijke evenvoetige jambe zal in de praktijk het meeste pijn doen.

Als je mannelijk en vrouwelijk rijm wilt afwisselen, dan merk je dat beide geslachten een verschillend aantal scandeermaten gebruikt.

Naar het volgende hoofdstuk "Intermezzo: één gedicht, één versvoet"
Naar het vorige hoofdstuk "Scandeermaat 1: Tweevoetsmaat"
Terug naar de startpagina "Van metrum en versvoeten naar ritme en scandeermaten"