Naar het vorige hoofdstuk "Haiku, Homerus en het homerisch misverstand"
Naar het volgende hoofdstuk "Scandeermaat 1: Tweevoetsmaat"
Aan het einde van het vorige hoofdstuk staat de term "scanderen" zonder enige definitie. De term is vooral populair in de betekenis van "declameren van homerische hexameters met de juiste lettergreeplengte". Sommige mensen kennen hele stukken van de Ilias en/of de Odyssee uit hun hoofd. Boris Johnson is zo iemand; klik hier om hem te horen voordragen uit de Ilias.
Op dbnl.org staat een Algemeen Letterkundig Lexicon met daarin ook het lemma Scanderen, waar we lezen: Term uit de prosodie voor dat onderdeel van de analyse van klank dat erop gericht is om op grond van woordaccent en zinsaccent het verloop van heffingen en dalingen vast te stellen om daarmee het metrum te bepalen dat de grondslag vormt van het ritme van een tekst. In de praktijk komt het erop neer dat men probeert de prominentieverhoudingen binnen versregels (accuentering NB) te vertalen in metrische patronen (vgl. versvoet).
De eerste zin bevalt ons goed: geen woord over homerische korte en lange lettergrepen, maar wel over heffingen en dalingen. Heffingen en dalingen duren even lang; dit noemen wij in het vervolg een tel.
De tweede zin geeft precies aan wat de beperkingen zijn van de huidige werkwijze: er wordt alleen gekeken binnen versregels, zodat alleen het metrum wordt gevonden.
De eerste zin geeft aan dat het metrum "de grondslag vormt van het ritme van een tekst". Onze ambitie is om dit metrum in kaart te brengen. We gebruiken de volgende definitie:
Het ritme van een strofe wordt bepaald door (1) het metrum van de afzonderlijke versregels en (2) de lengte van de stilte tussen 2 versregels.
De lengte van de stiltes wordt ook uitgedrukt in tellen. We noemen een tel stilte een rust.
We vervangen de versvoet door een scandeermaat.
(Terzijde: in dit hoofdstuk zijn 3 zaken gedefinieerd die zijn geleend uit de muziekterminologie: tel, rust en maat. We zijn ons ervan bewust, dat de definities niet helemaal overlappen hoewel de functionaliteit grofweg gelijk is.)
(Terzijde: in dit hoofdstuk zijn 3 zaken gedefinieerd die zijn geleend uit de muziekterminologie: tel, rust en maat. We zijn ons ervan bewust, dat de definities niet helemaal overlappen hoewel de functionaliteit grofweg gelijk is.)
We introduceren in de volgende hoofstukken 2 verschillende scandeermaten: de tweevoetsmaat en de viervoetsmaat, met resp. het aantal lettergrepen van 2 en 4 versvoeten.
| Versregellengte | # Versvoeten |
# tellen jambe trocheus |
# tellen dactylus amfibrachys anapest |
|---|---|---|---|
| 1 tweevoetsmaat | 1 of 2 | 4 | 6 |
| 2 tweevoetsmaten | 3 of 4 | 8 | 12 |
| 3 tweevoetsmaten | 5 of 6 | 12 | 18 |
| 4 tweevoetsmaten |
7 of 8 alexandrijn |
16 | n.v.t. |
| 1 viervoetsmaat | 3 of 4 | 8 | 12 |
| 2 viervoetsmaten | 5 - 8 | 16 | n.v.t. |
De overgang van versvoet naar scandeermaat gaat als volgt:
- Schrijf de versregels uit in versvoeten gebruikmakend van de gangbare notatie voor heffingen (—) en dalingen (∪).
- Plaats scheidingstekens | als de versregel meer lettergrepen bevat dan één scandeermaat
- Vul (indien nodig) de laatste scandeermaat aan met rusten totdat het correcte aantal tellen is bereikt. Een rust op de plaats van een heffing geven we aan met ÷, op de plaats van een daling is dat : (dubbele punt).
Belangrijk punt: We streven ernaar dat iedere maat ten minste één heffing heeft. Het gaat te ver om het te verbieden, maar het verdient aanbeveling het te vermijden. (We komen hierop nog terug met een voorbeeld.)
Naar het vorige hoofdstuk "Haiku, Homerus en waarom niet iedere dactylus een dactylus is"
Terug naar de startpagina "Van metrum en versvoeten naar ritme en scandeermaten"
Geen opmerkingen:
Een reactie posten